.png)
Con người ghét bị đối xử bất công, nhưng vô thức lại tái diễn điều đó với kẻ yếu thế hơn
- Uyen Nguyen
- 13 giờ trước
- 4 phút đọc
Có khi nào bạn từng trách người khác đối xử bất công với mình, nhưng lại vô tình làm điều tương tự với người yếu hơn?
Cách đây vài năm, khi trở về sân bay Tân Sơn Nhất từ chuyến công tác của mình và đang ngồi đợi thông báo hành lý, tôi ngồi nghỉ trên một chiếc ghế trong sân bay.
Bên cạnh ghế của tôi có 2 mẹ con đang ngồi, một phụ nữ tầm 35 tuổi và đứa trẻ tầm 5-6 tuổi. Có một phụ nữ lớn tuổi tiến đến nói với cậu bé:
- Cháu nhường ghế cho bà ngồi, chứ bà lớn tuổi và mỏi chân lắm rồi.
Sau đó, người mẹ phản hồi:
- Bà ơi, bà có bảo nhường ghế thì bà bảo cháu, người lớn khoẻ mạnh, chứ không phải một đứa trẻ. Cháu nó cũng mỏi. Sao bà không nói với cháu mà lại lựa đứa bé mà hỏi ạ?
Bạn nhận thấy điều gì sau câu chuyện trên?
Tôi tự hỏi có bao nhiêu người tỉnh táo được như người mẹ trong câu chuyện trên?
Chúng ta dễ bị theo vô thức tập thể, quán tính xã hội mà cảm thấy tội lỗi, rồi lẳng lặng kéo con qua chỗ mình ngồi rồi để bé nhường ghế cho người lớn. Nhưng điều rất hay mà người mẹ này làm là nói ra điều lấn cấn một cách chính trực, thẳng thắn và minh bạch.
Kết quả thì hẳn chắc chắn người phụ nữ lớn tuổi sẽ có ghế ngồi. Nhưng nhận thức sau tình huống đó có thay đổi hay không, chính là nhờ sự nói ra từ người phụ nữ.
Tôi về kể với chồng mình câu chuyện ở sân bay, và cảm thán rằng điều này rất quen thuộc. Chúng ta ghét bất công, nhưng chính người lớn chúng ta sẽ luôn chọn người yếu thế hơn để đòi hỏi. Và điều đáng sợ là, phần lớn chúng ta làm điều đó mà không nhận ra.
Không ngờ rằng năm nay, tôi lại đọc và gặp những câu chuyện tương tự.
Trên group phụ huynh TP.HCM có bài viết bức xúc rằng 2 lần phụ huynh chặn đường để răn đe con mình vì mâu thuẫn giữa hai bé. Nhiều ý kiến cho rằng điều này rất sai trái vì chênh lệch quyền lực trong tình huống này.
Hay trong chính khu vực tôi sinh sống, có tình huống gì bất ổn, thay vì trao đổi với người lớn (phụ huynh của bé) thì người lớn sẽ luôn bắt đầu với việc la mắng, chỉnh sửa đứa trẻ ngay lập tức dù phụ huynh đang đứng ngay tại đó.
Hay năm ngoái, trên mạng phẫn nộ với tình huống một người đàn ông lao vào đánh đứa bé trong TTTM vì giành đồ chơi với con của anh.
Điểm chung của những tình huống này không nằm ở hành vi, mà ở chênh lệch quyền lực.
Bạn suy nghĩ gì về điều đó?
Mình không comment gì về các tình huống trên nhưng kể ra để bạn có khoảng trống để suy nghĩ và đưa ra quan điểm của bản thân.
Một chút câu hỏi để bạn phản tư thêm:
Nếu là đứa trẻ ấy, bạn sẽ cảm thấy thế nào?
Nếu là phụ huynh của đứa trẻ ấy, bạn mong đợi cách ứng xử nào từ người lớn kia?
Nếu là con của người lớn kia, bạn sẽ học được điều gì từ đó?
Trong khoảnh khắc đó, điều gì khiến người lớn chọn cách dễ hơn thay vì cách công bằng hơn?
Tôi đã nghĩ về chuyện đó rất lâu.
Vì sao một cách vô thức, người ta lại dễ hướng yêu cầu hay thậm chí mệnh lệnh đến người nhỏ hơn, yếu hơn, không có tiếng nói phản kháng?
Có lẽ, phần lớn những hành vi ấy không xuất phát từ ác ý. Chúng xảy ra rất nhanh, gần như theo bản năng, trước khi ý thức kịp lên tiếng.
Khi một người đã lớn lên trong một trật tự quen thuộc - nơi trẻ con phải nhường nhịn, nơi người nhỏ phải nghe lời, nơi việc “biết điều” được xem là đức tính - họ rất dễ mang theo trật tự ấy vào đời sống hiện tại mà không hề hay biết.
Khi từng là người ở vị trí thấp hơn, ta học cách im lặng, nhường nhịn, chịu đựng. Nhưng khi vị trí thay đổi, nếu không đủ tỉnh táo, ta rất dễ mang theo chính cấu trúc ấy để ứng xử với người khác - đặc biệt là những người không có khả năng phản kháng.
Đôi khi, điều được tái hiện không phải là mong muốn gây tổn thương, mà là một mô thức đã ăn sâu: khi có quyền lực trong tay, ta vô thức dùng lại cách ứng xử mà mình từng chứng kiến, từng chịu đựng, hoặc từng tin là “đúng”.
Đó là một mô thức. Một chu kỳ.
Trong ánh sáng của ý thức, ta tất nhiên không chọn hành động như vậy hay trở thành con người như vậy. Điều đáng buồn là, trong vòng lặp này, ta không hề nhận ra mình đang tái hiện điều mà bản thân từng tổn thương. Không phải vì ta muốn gây bất công, mà vì mô thức cũ vận hành nhanh hơn sự lựa chọn có ý thức.
Thay vì tiếp tục chu kỳ, chúng ta có thể là “người dừng lại”. Hãy hỏi chính mình: Liệu ta có đang duy trì một hệ thống bất công mà chính ta từng là nạn nhân?
Thương mến,
Coach Bảo Uyên
ICF Professional Certified Coach
---------
Yên Space là không gian khai vấn, chăm sóc nội tâm, nuôi dưỡng tâm hồn, vun trồng hạnh phúc bền vững từ bên trong.
Các dịch vụ và sản phẩm của Yên Space:
Khoá học e-learning "Ranh giới lành mạnh 101:" https://www.yenspace.vn/khoahoc
Chương trình đồng hành 1-1: https://www.yenspace.vn/donghanh
Bình luận